SQL — ćwiczenie z rozwiązaniem: analiza sprzedaży w kawiarni

01 / Pytania i zasady

Pytania do analizy i zasady obliczeń

Osoba prowadząca kawiarnię chce porównać sprzedaż kawy, deserów i kanapek oraz sprzedaż na miejscu i na wynos. W tabeli zapisano zrealizowaną sprzedaż, zwroty i anulowane transakcje. Na tych danych odpowiemy na trzy pytania:

1. Która kategoria produktów osiągnęła najwyższą wartość sprzedaży po odjęciu zwrotów? Porównamy kawę, desery i kanapki.
2. Który kanał osiągnął wyższą wartość sprzedaży po zwrotach? Porównamy sprzedaż na miejscu i na wynos.
3. W której kategorii zwroty stanowią największą część zrealizowanej sprzedaży? Obliczysz udział procentowy wartości zwrotów.

Pierwsze dwa pytania przejdziemy razem, z kodem i wynikami do sprawdzenia. Trzecie rozwiążesz samodzielnie, korzystając z podpowiedzi. Najpierw przyjrzyjmy się temu, jak liczyć wartość sprzedaży po zwrotach.

Najpierw ustalmy zasady obliczeń. Nie możemy po prostu dodać wszystkich kwot z tabeli, ponieważ sposób uwzględnienia każdej z nich zależy od rodzaju zdarzenia:

• kwotę zrealizowanej sprzedaży dodajemy;
• kwotę zwrotu odejmujemy;
• anulowaną transakcję pomijamy.

02 / Przygotuj dane

Sprawdź, co oznacza każdy wiersz

Każdy wiersz opisuje jedno zdarzenie dotyczące jednej kategorii produktów. Nie jest to cały paragon. Sprzedaż i późniejszy zwrot zapisujemy w osobnych wierszach, a zapis pierwotnej sprzedaży pozostaje w tabeli. Przykład: wiersz o identyfikatorze 1 to sprzedaż kawy za 18 zł, a wiersz 20 to późniejszy zwrot tych 18 zł. W kolumnie original_event_id zwrotu znajduje się wartość 1, która wskazuje pierwotną sprzedaż. Po uwzględnieniu obu zdarzeń otrzymujemy 18 − 18 = 0 zł. Te wiersze opisują różne zdarzenia, więc żaden z nich nie jest duplikatem do usunięcia.

W tym ćwiczeniu status completed oznacza zrealizowaną sprzedaż, refunded osobny zapis zwrotu, a cancelled anulowaną transakcję. W innym systemie te same nazwy mogą mieć inne znaczenie. Zanim zastosujesz takie obliczenia do własnych danych, sprawdź opis statusów i sposób zapisywania zwrotów.

Jak uruchomić przykład

1. Otwórz narzędzie do wykonywania zapytań SQL i połącz się z bazą, w której chcesz zrobić ćwiczenie. Następnie wybierz tę bazę przyciskami na górze artykułu.
2. Pobierz skrypt przygotowania danych lub rozwiń kod poniżej. Uruchom cały skrypt, a nie tylko instrukcję tworzącą tabelę.
3. Sprawdź wynik ostatniego zapytania w skrypcie. Liczba wierszy powinna wynosić 24.
4. Wszystkie kolejne zapytania wykonuj w tym samym połączeniu z bazą. Korzystamy z tabeli tymczasowej, która znika po zakończeniu sesji. Jeśli się rozłączysz, po ponownym połączeniu uruchom skrypt przygotowania danych jeszcze raz.

Plik CSV i skrypt zawierają te same zdarzenia. CSV możesz otworzyć w arkuszu, żeby obejrzeć dane lub ręcznie sprawdzić obliczenia. Do pracy w SQL użyj skryptu przygotowania: tworzy tabelę z odpowiednimi kolumnami i od razu wypełnia ją danymi.

-- Uruchom cały skrypt, a następnie rozwiązanie w tym samym połączeniu.
-- Zastępuje wyłącznie tabelę tymczasową ćwiczenia w bieżącej sesji.
IF OBJECT_ID('tempdb..#cafe_sales') IS NOT NULL DROP TABLE #cafe_sales;
CREATE TABLE #cafe_sales (
    event_id INTEGER NOT NULL PRIMARY KEY,
    event_date DATE NOT NULL,
    category VARCHAR(20) NOT NULL,
    channel VARCHAR(20) NOT NULL,
    status VARCHAR(20) NOT NULL CHECK (status IN ('completed','refunded','cancelled')),
    amount_pln DECIMAL(10,2) NOT NULL CHECK (amount_pln > 0),
    original_event_id INTEGER NULL
);
INSERT INTO #cafe_sales (event_id,event_date,category,channel,status,amount_pln,original_event_id)
VALUES
(1, '2026-04-01', 'kawa', 'lokal', 'completed', 18.00, NULL),
(2, '2026-04-01', 'kawa', 'na_wynos', 'completed', 16.50, NULL),
(3, '2026-04-01', 'desery', 'lokal', 'completed', 24.00, NULL),
(4, '2026-04-01', 'kanapki', 'na_wynos', 'completed', 28.00, NULL),
(5, '2026-04-02', 'kawa', 'lokal', 'completed', 36.00, NULL),
(6, '2026-04-02', 'desery', 'na_wynos', 'completed', 22.00, NULL),
(7, '2026-04-02', 'kanapki', 'lokal', 'completed', 30.00, NULL),
(8, '2026-04-02', 'kawa', 'na_wynos', 'cancelled', 19.00, NULL),
(9, '2026-04-03', 'kawa', 'na_wynos', 'completed', 21.00, NULL),
(10, '2026-04-03', 'desery', 'lokal', 'completed', 48.00, NULL),
(11, '2026-04-03', 'kanapki', 'na_wynos', 'completed', 56.00, NULL),
(12, '2026-04-03', 'desery', 'na_wynos', 'refunded', 22.00, 6),
(13, '2026-04-04', 'kawa', 'lokal', 'completed', 20.00, NULL),
(14, '2026-04-04', 'kanapki', 'lokal', 'completed', 32.00, NULL),
(15, '2026-04-04', 'desery', 'na_wynos', 'completed', 26.00, NULL),
(16, '2026-04-04', 'kanapki', 'na_wynos', 'refunded', 28.00, 4),
(17, '2026-04-05', 'kawa', 'na_wynos', 'completed', 33.00, NULL),
(18, '2026-04-05', 'desery', 'lokal', 'cancelled', 25.00, NULL),
(19, '2026-04-05', 'kanapki', 'lokal', 'completed', 60.00, NULL),
(20, '2026-04-05', 'kawa', 'lokal', 'refunded', 18.00, 1),
(21, '2026-04-06', 'desery', 'lokal', 'completed', 27.00, NULL),
(22, '2026-04-06', 'kawa', 'na_wynos', 'completed', 17.00, NULL),
(23, '2026-04-06', 'kanapki', 'na_wynos', 'cancelled', 31.00, NULL),
(24, '2026-04-06', 'desery', 'na_wynos', 'completed', 44.00, NULL);
SELECT COUNT(*) AS liczba_zdarzen FROM #cafe_sales;

Sprawdź statusy przed obliczeniami

SELECT status, COUNT(*) AS event_count
FROM #cafe_sales
GROUP BY status
ORDER BY status;

Otrzymasz trzy grupy: 18 transakcji sprzedaży, 3 zwroty i 3 anulowania. Nie możemy więc zsumować wszystkich kwot w ten sam sposób. Dodalibyśmy kwoty anulowanych transakcji, a zwroty zwiększałyby wynik zamiast go zmniejszać. Sprawdź też, czy identyfikatory zdarzeń są unikalne i czy każdy zwrot wskazuje właściwą sprzedaż w kolumnie original_event_id. W tym zbiorze wszystkie kwoty i statusy są uzupełnione, więc nie musimy ustalać dodatkowych zasad dla brakujących wartości.

03 / Pytanie 1 · z rozwiązaniem

Która kategoria ma najwyższą wartość sprzedaży po zwrotach?

Spróbuj najpierw napisać zapytanie samodzielnie. Zgrupuj wiersze według kategorii, dodaj kwoty sprzedaży, odejmij kwoty zwrotów i pomiń anulowania. Następnie porównaj swój kod i wynik z rozwiązaniem poniżej.

-- Najpierw uruchom 01_setup_sql_server.sql. Zachowaj to samo połączenie.
-- Pytanie 1: która kategoria ma największą sprzedaż po zwrotach?
-- Sprzedaż dodajemy, zwroty odejmujemy, anulowania pomijamy.
-- Wynik nie jest zyskiem ani kwotą bez VAT.
SELECT category,
       SUM(CASE WHEN status = 'refunded' THEN -amount_pln
                ELSE amount_pln END) AS revenue_after_returns_pln
FROM #cafe_sales
WHERE status IN ('completed', 'refunded')
GROUP BY category
ORDER BY revenue_after_returns_pln DESC, category;

Dlaczego samo SUM nie wystarczy?

Jeśli zsumujesz wszystkie kwoty bez sprawdzenia statusów, zawyżysz wynik. Uwzględnisz kwoty anulowanych transakcji, a zwroty dodasz zamiast je odjąć. Takie zapytanie może wykonać się bez błędu, ale nie odpowie poprawnie na nasze pytanie.

Sprawdź obliczenia w osobnym kroku. Dodaj kwoty ze statusem completed, a następnie odejmij od nich sumę kwot ze statusem refunded. Anulowania pomiń. Otrzymana kwota powinna być równa sumie wyników dla wszystkich kategorii. Zbiór jest mały, więc możesz wykonać tę kontrolę ręcznie lub w arkuszu.

04 / Pytanie 2 · z rozwiązaniem

Na miejscu czy na wynos — gdzie wartość sprzedaży jest wyższa?

Wiemy już, która kategoria osiągnęła najwyższą kwotę. Teraz spójrzmy na te same zdarzenia z innej strony: porównajmy sprzedaż na miejscu i na wynos. Czy wyższy wynik uzyskuje kanał lokal, czy na_wynos?

Najpierw spróbuj dostosować wcześniejsze zapytanie. Tym razem każdy wiersz wyniku ma opisywać jeden kanał sprzedaży. Dlatego zamiast category użyj channel w SELECT, GROUP BY i dodatkowym kryterium sortowania.

-- Pytanie 2: który kanał osiągnął wyższą wartość sprzedaży po zwrotach?
-- Zasady obliczeń pozostają takie same. Grupujemy według channel.
SELECT channel,
       SUM(CASE WHEN status = 'refunded' THEN -amount_pln
                ELSE amount_pln END) AS revenue_after_returns_pln
FROM #cafe_sales
WHERE status IN ('completed', 'refunded')
GROUP BY channel
ORDER BY revenue_after_returns_pln DESC, channel;

05 / Wnioski i ograniczenia

Co wynika z obliczeń?

Pytanie 1: kategorie produktów

W tym fikcyjnym zbiorze najwyższą wartość sprzedaży po odjęciu zwrotów osiągnęły kanapki: 178,00 PLN. Kolejne miejsca zajęły desery z wynikiem 169,00 PLN i kawa z wynikiem 143,50 PLN.

Pytanie 2: kanały sprzedaży

Sprzedaż na miejscu osiągnęła 277,00 PLN po zwrotach, a sprzedaż na wynos 213,50 PLN. W analizowanym okresie kanał na miejscu osiągnął więc wartość wyższą o 63,50 PLN.

Suma wyników w obu podziałach wynosi 490,50 PLN. Kategorie i kanały pokazują inne spojrzenie na te same zdarzenia, dlatego ich łączna wartość sprzedaży powinna być taka sama.

Co możemy powiedzieć, a czego jeszcze nie wiemy?

Wyniki dotyczą wyłącznie przykładowych zdarzeń z sześciu dni. Nie pozwalają ocenić sprzedaży w innych kawiarniach ani sytuacji na całym rynku. Najwyższa wartość sprzedaży nie oznacza największego zysku — ani dla kategorii produktów, ani dla kanału sprzedaży.

Nie znamy kosztów produktów, marż, kosztów obsługi obu kanałów ani sprzedaży w dłuższym okresie. Dlatego same wyniki nie uzasadniają rozszerzenia oferty kanapek ani ograniczenia sprzedaży na wynos. Do takich decyzji potrzebujemy dodatkowych danych.

W opisie własnej analizy oddziel to, co wynika z obliczeń, od proponowanych działań. Wyjaśnij, jak liczysz sprzedaż, jak sprawdzasz wynik i jakich informacji brakuje do podjęcia decyzji. Dzięki temu czytelnik może ocenić poprawność obliczeń i zrozumieć ich ograniczenia.

06 / Pytanie 3 · samodzielnie

W której kategorii zwroty stanowią największą część sprzedaży?

Sama suma zwrotów nie wystarczy do porównania kategorii o różnej wartości sprzedaży. Kategoria o wysokiej sprzedaży może mieć więcej zwrotów w złotych, a jednocześnie niższy udział zwrotów niż mniejsza kategoria. Żeby to porównać, potrzebujemy wyniku procentowego.

Wynik powinien zawierać cztery kolumny: category, completed_sales_pln, refunds_pln i refund_share_pct. Zaokrąglij procent do dwóch miejsc po przecinku. Przy równych udziałach posortuj kategorie według nazwy.

Na koniec odpowiedz własnymi słowami: która kategoria ma najwyższy udział zwrotów i czego jeszcze potrzebujesz, żeby zrozumieć przyczynę? Pamiętaj, że analizujemy tylko sześć dni, a dane nie zawierają powodów zwrotu.

W pliku rozwiązania znajdziesz oba omówione zapytania oraz podpowiedzi do trzeciego. Gotową odpowiedź na ostatnie pytanie przygotowujesz samodzielnie.